Een wereld zonder honger? De ‘vrijwillige’ richtlijnen van het Internationaal Comité voor Voedselzekerheid (CFS) zijn ongetwijfeld een stap in de goede richting. Ze zijn het resultaat van zeer delicate onderhandelingen waarin Oxfam een actieve rol heeft gespeeld.
Doordat deze onderhandelingen op 9 maart 2012 in Rome succesvol werden afgerond, zijn er nu nieuwe instrumenten om strijd te voeren voor voedselzekerheid voor iedereen.
Nog maar het begin…
Stéphane Parmentier, onderzoeker en beleidsmedewerker voor voedselsoevereiniteit en toegang tot grond bij Oxfam-Solidariteit, nam deel aan deze onderhandelingen. Hij onderstreept dat de goedkeuring van de ‘vrijwillige’ richtlijnen een sterk signaal is: er zijn belangrijke funderingen gelegd om armoede uit te roeien.
Maar Parmentier nuanceert: “Voor de geloofwaardigheid van het CFS was het afronden van de onderhandelingen een goede zaak. Want het net door de FAO (Voedsel en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties) hervormde CFS is nog op zoek naar legitimiteit en de goedkeuring van deze vrijwillige richtlijnen is een stap in die richting.
We mogen echter niet te vroeg victorie kraaien. We hebben de grondslagen gelegd, nu moeten deze richtlijnen in de praktijk toegepast worden. Daarbij dienen middenveldorganisaties en in het bijzonder de kwetsbare en achtergestelde groepen actief betrokken worden. Dat is nodig om het CFS geloofwaardigheid te geven als coördinatieforum voor landbouw en voedselbeleid en de strijd tegen de honger."
Honger uitroeien?
Al zijn het aanbevelingen en geen dwingende maatregelen, de samenstelling van het CFS maakt dat deze nieuwe richtlijnen toch een vorm van engagement inhouden. Alle lidstaten van het CFS konden aan de onderhandelingen deelnemen; 96 landen waaronder China, de Verenigde Staten en Brazilië hebben dat effectief gedaan.
Dit politiek engagement op wereldniveau betekent op zich al een heel belangrijke stap naar de uitroeiing van de honger. De manier waarop deze landen zich concreet hebben ingezet in deze extreem moeilijke onderhandelingen toont aan hoe ernstig dit initiatief genomen werd.
- België speelde een actieve rol binnen de delegatie van de Europese Unie, die volgens middenveldorganisaties over het geheel genomen vooruitstrevende standpunten heeft ingenomen.
- Er zaten ook niet enkel regeringen rond de tafel. Heel wat actoren uit het maatschappelijk middenveld schreven mee aan de teksten: vertegenwoordigers van sociale bewegingen uit de landbouw en visserij, van inheemse volkeren en van ngo’s. Binnen het daartoe opgerichte Civil Society Mechanism (CSM) pleegden deze maatschappelijke actoren overleg in een specifieke werkgroep waarvan Oxfam actief deel uitmaakte. Zo leverden zij hun bijdrage aan de onderhandelingen.
De cirkel van geweld doorbreken
De weg naar een wereld zonder honger is nog erg lang en zal pas af zijn wanneer regeringen hun volle verantwoordelijkheid nemen. Uiteindelijk is het hun taak om een eerlijke, juiste en veilige toegang tot land, visgronden en bossen te verzekeren. “Zij moeten niet enkel zorgen dat kleine boeren de wereldbevolking kunnen voeden. De toegang tot natuurlijke hulpbronnen is evenzeer een kwestie van waardigheid en van leven of dood voor miljoenen gemeenschappen van boeren, herders, inheemse volkeren en vissers”, benadrukt het CSM in een verklaring.
“Op vele plekken in de wereld veroorzaakt landroof heel wat lijden en leidt het tot gedwongen volksverhuizingen, omdat gronden van ganse gemeenschappen worden verwoest of in beslag genomen. Dit fenomeen, waar veel landen te passief op reageren, onderstreept hoe gewelddadig conflicten over land kunnen zijn.
In de laatste maanden van de onderhandelingen werden in verschillende regio’s van de wereld nog leiders van sociale bewegingen vermoord of vervolgd voor hun strijd. In Latijns-Amerika denken we aan Jéronimo R. Tugri en Mauricio Méndez in Panama, Bernardo Méndez Vásquez in Mexico, Christian Ferreyra in Argentinië. In Honduras werden boeren in de vallei van Bajo Aguán vermoord omwille van grondconflicten. We betuigen ook onze solidariteit met Herman Kumara, leider van het wereldvissersforum, die met de dood bedreigd werd en zijn land Sri Lanka heeft moeten verlaten.”
De bal in het kamp van de regeringen
De uitdagingen zijn dus enorm. En de inzet van de regeringen, die maar al te makkelijk de ogen sluiten voor massale en systematische mensenrechtenschendingen, is van cruciaal belang. Deze inzet moet ookl coherent zijn.
Tijdens de onderhandelingen bleek dat de regeringen grootschalige investeringen in de industriële landbouw noodzakelijk achten voor ontwikkeling en dat is bijzonder jammer, zo concludeert de verklaring van het CSM terecht. Het duidelijke engagement van de regeringen die deze richtlijnen onderschrijven, mag niet teniet gedaan worden door andere volledig tegenstrijdige beleidsmaatregelen. Dan denken we bijvoorbeeld aan de promotie van biobrandstoffen of de grootschalige voedselproductie die bestemd is voor export. Allemaal aanleidingen om de lokale gemeenschappen van hun land te beroven.
Vrijwillige richtlijnen voor meer voedselzekerheid
Het CFS keurde Vrijwillige richtlijnen goed over verantwoord beleid rond grondeigendom van toepassing op land, visgronden en bossen in het kader van de nationale voedselzekerheid.
Deze richtlijnen bevatten belangrijke aanbevelingen om te werken naar meer voedselzekerheid.
- Ze roepen regeringen bijvoorbeeld op om legitieme grondrechten die nog niet door de wet beschermd worden, wettelijk te erkennen en te beschermen.
- Ze onderstrepen het belang van onafhankelijke studies, alvorens grote investeringen te doen waarmee grootschalige grondtransacties gemoeid zijn. Eerst moet de potentiële impact beoordeeld worden van dergelijke transacties op de legitieme grondrechten, enop de geleidelijke verwezenlijking van het recht op voedsel of op het milieu.
- Ze sporen de regeringen aan de gepaste maatregelen te treffen om de legitieme grondrechten, de mensenrechten, de bestaansmiddelen, de voedselzekerheid en het milieu te beschermen tegen de risico’s die deze grootschalige grondtransacties met zich meebrengen, bijvoorbeeld door de overdraagbare oppervlakte te beperken.
- Ze herinneren de regeringen aan de noodzaak na te gaan of de buitenlandse investeringen van ‘hun’ bedrijven de mensenrechten respecteren. Ze dringen aan op een buitenlands investeringsbeleid dat coherent is met de bescherming van de legitieme grondrechten, de promotie van voedselzekerheid en het respect voor het internationaal recht.
Meer weten?
- Contacteer Stéphane Parmentier, onderzoeker en beleidsmedewerker 'voedselzekerheid en toegang tot grond' voor Oxfam-Solidariteit, spa(at)oxfamsol.be
- Bekijk het filmpje Glen, Gary & Ross dat het fenomeen van landroof toelicht.